"Đường sắt tốc độ cao: Mở ra cơ hội phát triển vận tải hành khách"

"Đường sắt tốc độ cao là lựa chọn an toàn và cạnh tranh với hàng không và vận tải ô tô. Với dự báo nhu cầu vận tải hành khách tăng cao, đầu tư và phát triển đường sắt tốc độ cao sẽ đáp ứng nhu cầu trong tương lai."

Nhu cầu cấp thiết

Vận tải hành khách và hàng hóa trên tuyến Bắc Nam hiện đã có đủ 5 phương thức vận tải: hàng không, đường bộ, đường thủy, đường sắt và hàng hải. Theo Bộ Giao thông vận tải (GTVT), vận tải hàng hải và ven biển đang đảm nhận phần lớn nhu cầu vận tải hàng hóa trên tuyến Bắc Nam, nhờ có nhiều lợi thế và chi phí thấp, với khối lượng hàng hóa đạt 133 triệu tấn/năm, chiếm hơn 48% tổng lượng hàng hóa vận chuyển.

Tuy nhiên, vận tải hành khách đang gặp sự mất cân đối. Đường bộ chiếm gần 63% thị phần, hàng không chiếm 36,6%, trong khi đường sắt chỉ chiếm khoảng 0,5 - 1%. Điều đáng ngạc nhiên là thị phần của đường sắt không tăng lên theo thời gian.

Nghiên cứu dự án đường sắt tốc độ cao trên tuyến Bắc Nam

Theo Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ GTVT), cự ly cạnh tranh của đường sắt hiện nay hẹp, chủ yếu chỉ khoảng 300 - 400 km cho vận tải hành khách và 500 - 800 km cho vận tải hàng hóa. Ví dụ, với chặng Hà Nội - Thanh Hóa khoảng 150 km, hành khách thường chọn ô tô làm phương tiện di chuyển, trong khi chặng Hà Nội - Đà Nẵng hơn 700 km, hành khách thường chọn máy bay. Đối với vận tải hàng hóa, doanh nghiệp thường chọn vận tải thủy nội địa với giá rẻ hơn đường sắt, khoảng 20 triệu đồng so với 30 triệu đồng/container.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có đường sắt tốc độ cao, có khả năng vận chuyển khối lượng lớn, an toàn và rút ngắn thời gian vận chuyển, để đáp ứng nhu cầu vận tải.

Nhiều chuyên gia giao thông cho rằng, khi thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 7.500 USD/năm, có thể đầu tư vào đường sắt tốc độ cao. Với thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam dự kiến đạt hơn 7.000 USD vào năm 2030, điều kiện để đầu tư vào đường sắt tốc độ cao là khả thi.

Đường sắt tốc độ cao cũng sẽ giúp giảm tập trung dân số ở đô thị trong cự ly một giờ. Ví dụ, một người từ Ninh Bình có thể di chuyển bằng đường sắt tốc độ cao đến Hà Nội làm việc và trở về nhà vào buổi tối. Điều này sẽ giúp cơ cấu lại đô thị, giảm ùn tắc giao thông. Ngoài ra, đường sắt tốc độ cao còn cạnh tranh với hàng không giá rẻ, khi giá vé vận chuyển trên cự ly 500 - 1.500 km chỉ bằng khoảng 70% giá vé máy bay.

Ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, Bộ GTVT cho biết, Bộ GTVT đang tập trung khảo sát các quốc gia có hệ thống đường sắt tốc độ cao phát triển để nghiên cứu, đánh giá và tổng hợp kinh nghiệm, nhằm chuẩn bị cho việc đầu tư trong nước.

Kỳ vọng

Theo Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, ông Đặng Sỹ Mạnh, hiện nay hơn 85% mạng lưới đường sắt hiện có trên toàn quốc là khổ đường hẹp (1.000 mm), trong đó có hơn 3.300 vị trí lối đi tự mở, khiến khả năng thông qua bị hạn chế. Đường sắt hiện cũng thiếu tính kết nối với các khu ga hành khách và các phương tiện vận tải khác, dẫn đến việc phải trung chuyển và gom hàng về đầu mối nhiều, từ đó giá cước vận chuyển đường sắt từ ga đến ga còn cao.

Ông Đặng Sỹ Mạnh cho biết: "Thời gian qua, ngành Đường sắt đã chủ động đổi mới dịch vụ, khai thác các đoàn tàu khách chất lượng cao, đưa cửa khẩu đường sắt vào sâu nội địa, tạo thuận lợi hơn cho khách hàng, nhưng vẫn không thể cạnh tranh được với các phương thức vận tải khác. Trong giai đoạn 2010 - 2019, tốc độ tăng trưởng của đường bộ là 8,56%, hàng không gần 16%, trong khi tăng trưởng của đường sắt chỉ ở mức khiêm tốn".

Văn phòng Chính phủ đã thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà tại cuộc họp về Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên tuyến Bắc Nam. Theo đó, tuyến đường sắt tốc độ cao trên tuyến Bắc Nam phải phù hợp với xu thế thế giới, đạt tốc độ thiết kế 350 km/giờ và trở thành trục "xương sống" theo Kết luận số 49-KL/TW của Bộ Chính trị.

Về cơ chế chính sách đặc thù, Bộ GTVT sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu để đề xuất cơ chế chính sách

Nguồn: Báo CafeF

[question] Tại sao vận tải hành khách và hàng hóa trên trục Bắc Nam không cân đối?,Đường sắt tốc độ cao sẽ có tác động gì đến tập trung dân số ở đô thị?