Tiền đá RAI trên đảo Yap: Lịch sử và giá trị của một loại tiền tệ độc đáo

Khám phá về tiền đá RAI trên đảo Yap, một hòn đảo nhỏ thuộc quần đảo Caroline ở Tây Thái Bình Dương, và những yếu tố quyết định giá trị của nó.

Tiền đá RAI trên đảo Yap: Lịch sử và giá trị của một loại tiền tệ độc đáo

Đảo Yap, còn được gọi là Wa'ab, là một hòn đảo nhỏ thuộc quần đảo Caroline ở Tây Thái Bình Dương. Mặc dù cư dân đảo Yap hiện sử dụng đồng đô la Mỹ làm tiền tệ chính thức, nhưng đã có lúc các giao dịch trên đảo được thực hiện bằng cách sử dụng những đồng xu khổng lồ làm bằng đá.

Những đồng tiền đá khổng lồ, được gọi là "rai", vẫn được sử dụng làm tiền tệ giao dịch trên đảo Yap. Giá trị của những đồng rai không phụ thuộc vào kích thước, mà phụ thuộc vào lịch sử của chúng. Ví dụ, nếu việc vận chuyển những viên đá đã gây ra nhiều người thiệt mạng, thì giá trị của nó sẽ càng cao hơn.

Mỗi đồng rai được khắc từ đá vôi thành một đĩa phẳng có đường kính từ 7 cm đến 3,6 mét, với những đồng lớn hơn nặng tới 5.000 kg. Những đồng rai nặng được vận chuyển từ Palau đến Yap bằng cách khoét một lỗ ở giữa và sử dụng cây sào để nhấc lên và mang đi.

Những chiếc đĩa đá khổng lồ này, được gọi là rai, đã được người dân đảo Yap sử dụng như một dạng tiền tượng trưng trong hàng trăm năm và đôi khi vẫn được sử dụng cho các mục đích truyền thống hoặc nghi lễ.

Giá trị của đồng rai không chỉ phụ thuộc vào kích thước và cách trang trí, mà còn phụ thuộc vào lịch sử và các yếu tố khác như: ai sở hữu đồng xu, nó được sử dụng để làm gì, việc khai thác đá vôi khó khăn như thế nào và bao nhiêu sinh mạng đã thiệt mạng khi lấy được đá.

Mặc dù chưa rõ nguồn gốc của loại tiền này, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra những tảng đá có niên đại lên tới 2.000 năm tuổi trên đảo. Mặc dù đá rai đã được thay thế bằng tiền hiện đại vào đầu thế kỷ 20, nhưng chúng vẫn là phương tiện trao đổi cho các giao dịch đặc biệt. Các giao dịch này thường mang tính chất xã hội hoặc thông lệ, như trả hết của hồi môn hoặc ký kết một thỏa thuận chính trị.

Theo nhà khảo cổ học Scott Fitzpatrick từ Đại học Oregon, tiền đá rai là một trong những đồng tiền hấp dẫn nhất thế giới. Được chạm khắc từ các mỏ đá vôi ở quần đảo Palau cách Yap khoảng 400 km, chúng là những vật thể lớn nhất từng được di chuyển qua Thái Bình Dương trong thời kỳ tiền châu Âu tiếp xúc.

Đảo Yap và khai thác đá vôi

Đảo Yap là một trong 2.100 hòn đảo tạo nên các quốc gia độc lập của Micronesia. Vì hòn đảo thiếu kim loại quý và đá bền, người dân trên đảo đã tìm đến các hòn đảo lân cận để khai thác các nguyên tố và phát hiện ra đá vôi.

Họ bắt đầu khai thác đá vôi từ Palau, một hòn đảo cách Yap 400 km về phía Tây Nam. Vì đá vôi rất hiếm đối với người dân đảo Yap, nó trở nên có giá trị đối với họ. Các trưởng làng sẽ phái những người đi bè tre và thuyền đến Palau để làm việc tại các mỏ đá và mang về các đĩa đá vôi. Ban đầu, những đồng tiền này có kích thước nhỏ, nhưng ngày càng lớn hơn nhờ những tiến bộ về công cụ và kỹ thuật.

Vì việc di chuyển số tiền lớn trong mỗi giao dịch là bất tiện, quyền sở hữu được chuyển giao thông qua truyền miệng. Mỗi người trong mỗi làng đều biết hòn đá nào thuộc về ai. Vì việc sở hữu không chuyển thành quyền sở hữu, việc trộm những đồng tiền rai khổng lồ hầu như không tồn tại.

Vì vậy, những đồng rai khổng lồ thường nằm rải rác ở những nơi công cộng trên khắp hòn đảo. Mỗi làng đều có một không gian riêng để trưng bày những đồng xu khổng lồ nặng đến mức không thể di chuyển được.

Tiền đá RAI trên đảo Yap không chỉ là một phương tiện trao đổi, mà còn là một biểu tượng của lịch sử và văn hóa độc đáo của người dân trên đảo này.

Nguồn: Báo CafeF

[question] Những yếu tố nào quyết định giá trị của đồng rai trên đảo Yap?,Tại sao những đồng rai khổng lồ không thể di chuyển được?